3 - مكتب فلسفى اشراقى : طريقهء اشراقى ، طريقه‌اى است كه جامع دو طريقهء پيشين است ، يعنى از تفكر و استدلال برهانى بهره مىگيرد ليكن آن را براى نيل به معرفت كافى نمىداند و بر اين عقيده است كه بايد علاوه بر آن ، از شيوهء ذوق و عرفان نيز بهره گرفت . مرحوم سبزوارى درباره ناميده شدن آنان به « اشراقى » مىگويد : « بدين جهت آنان به اين نام موسومند كه از عالم غرور دل بركنده و از گفتار ناصواب اجتناب نموده و مستشرق به عالم نور گرديده ، عنايات الهى شامل حال آنان شده و از اشراق قلب و شرح صدر برخوردار مىباشند » « 1 » . چهرهء بارز و بلكه مبتكر اين طريقه ، شهاب الدين سهروردى ( م / 587 ) است كه به « شيخ اشراق » معروف مىباشد ، اگرچه وى در مقدمهء كتاب « حكمة الاشراق » گروهى از حكماى قديم يونان از جمله فيثاغورث و افلاطون را طرفدار حكمت ذوقى و اشراقى معرفى نموده و از افلاطون به عنوان « رئيس اشراقيون » ياد كرده است ، ولى به گفته مرحوم مطهرى وى تحت تأثير عرفاء و متصوفهء اسلامى به روش اشراقى دست يافت و آميختن اشراق و استدلال با يكديگر ، ابتكار خود او است ، و شايد وى به خاطر اين‌كه نظريه‌اش بهتر مقبوليت بيابد ، گروهى از قدماى فلاسفه را داراى همين مشرب معرفى كرده است « 2 » . در طريقهء اشراقى ، معرفت عرفانى و شهودى ، مقدم بر معرفت عقلى و برهانى است ، يعنى نخست از طريقهء مجاهده باطنى و تزكيه و تصفيه درون ، حقيقت را به صورت شهودى و حضورى يافته ، آنگاه براساس شيوهء استدلال برهانى مورد بررسى عقلانى قرار مىدهد . و به گفته شيخ اشراق « حتى اگر اين معرفت برهانى هم حاصل نگردد ، كمترين شك و ترديدى در معرفت ذوقى و عرفانى رخ نخواهد داد » « 3 » .

--> ( 1 ) مدرك قبل . ( 2 ) آشنايى با علوم اسلامى ، منطق و فلسفه ، ص 146 - 145 . ( 3 ) شرح حكمة الاشراق ، ص 16 .